Sanayi ve Ticaret Bakanı Zafer Çağlayan, aldığı mal karşılığı çek verip sonra “rızam hilafına kesildi” diyerek ödemeden kaçınanları ve bankaları uyardı: 

“Yasalara uymayan yanar!..” 

•  Sanayi ve Ticaret Bakanı Zafer Çağlayan , son dönemlerde aldığı mal karşılığı çek verip sonra da “çek rızam hilafına kesildi” diyerek bankalara “ödemeden men” talimatı veren ticaret erbabı ile bankaları uyardı.

•  Halen yürürlükte olan 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 711/3 maddesinin gerçekten rızası dışında çek kesmek zorunda bırakılan ticaret erbabını korumaya yönelik olduğunu ifade eden Bakan Çağlayan ; son günlerde iş dünyasından kendisine gelen şikayetlerden ve Bakanlığa ulaşan müracaatlardan, bu hakkın kötü niyetli olarak istismar edildiğinin anlaşıldığını söyledi.

•  Çağlayan, aldığı mal karşılığında çek kesen bazı ticaret erbabının, bu hakkı ödemeyi geciktirmek için kullandığını, gerçekte ortada böyle bir durum yokken bankalara “rızam hilafına kesilen çeki ödemeden men ediyorum” talimatı verdiğini, bankaların da sorgulamadan bu uygulamayı yaptığını belirterek, bu durumun piyasa çok ciddi sıkıntılara yol açtığını vurguladı.

•  Bu durumun ortadan kaldırılması için, TBMM Genel Kurul gündeminde bulunan yeni Türk Ticaret Kanunu Tasarısında bu hükmün kaldırıldığını hatırlatan Zafer Çağlayan , halen yürürlükte olan 3167 Sayılı Çekle Ödemelerin Düzenlenmesi Hakkında Kanunda keşideci tarafından çeklerin ödenmeden men edilmesi hususunun suistimal edilmesini engelleyebilecek düzenlemeler bulunduğunu söyledi

•  Sanayi ve Ticaret Bakanı Zafer Çağlayan , konuyla ilgili olarak kestiği çeki ödemeden men talimatı vererek hakkı suistimal eden çek sahiplerini, bu talimatı sorgulamadan uygulayan bankaları ve elindeki çeki tahsil edemeyen ticaret erbabını şöyle uyardı:

•  ÖDEMEDEN KAÇINAN ÇEK SAHİPLERİ:

Aldığı mal karşılığında çek kesen ancak daha sonra “rızam hilafına kesildi” diyerek ödemeden men talimatı vererek hakkı suistimal eden ticaret erbabı, karşılıksız çek düzenleme ve dolandırıcılık suçlarının faili haline gelebilir.

•  ÖDEMEDEN KAÇINAN BANKALAR:

Ödemeden men talimatı bulunan çeklerde, çeki tahsil etmek isteyen ticaret erbabının isteğine rağmen, çekin arkasına “ödenmeme gerekçesini, çekin karşılığının hesapta bulunup bulunmadığını yazmaktan imtina eden” bankalar ağır para cezalarıyla karşı karşıya kalabilirler.

•  VERDİĞİ MAL KARŞILIĞI ÇEKİ TAHSİL EDEMEYENLER:

Verdiği mal karşılığı çek alırken, çekin ciranta veya borçlu tarafından verildiğinin ispat ve tevsiki yönünden çek alım bordrosu imzalatıp çeki teslim edenin/borçlunun imzasını almalarında büyük yarar vardır.

Ödememe durumunda, Bankadan bu durumu ve çek karşılığının hesapta bulunup bulunmadığı bilgisi ile beraber çekin arkasına yazmasını istemelidirler.

Bankanın bu hususları çekin arkasına yazmaktan imtina etmesi durumunda, mahkemeye başvurarak bankanın ağır para cezasına çarptırılmasını sağlayabilirler.

Borçlu keşidecinin tek taraflı iradesi ile elde ettiği ödemeden men durumu, alacaklının çekten doğan yasal haklarını kullanmasına engel değildir. Böyle bir durumda mahkemeye başvurarak çekle ilgili olarak ihtiyati haciz kararı alıp uygulatabilir veya bedelinin ödenmemesinden dolayı icra takibine geçebilirler. 

Sanayi ve Ticaret Bakanı Zafer Çağlayan'ın konuya ilişkin açıklaması şöyle:

“Bilindiği üzere; çeki düzenleyenler (keşideci), Türk Ticaret Kanunu'nun iyi niyetli çek sahiplerini korumaya yönelik olarak düzenlenmiş 711. maddesinin 3. fıkrasına dayanarak muhatap bankaya yazılı talimat vermek suretiyle ödemeyi durdurabilmektedir. Söz konusu Kanun hükmü, sadece çekin keşidecinin (borçlunun) rızası dışında verildiği ve çalınmış ya da kaybolmuş olması durumunda borçluyu korumak amacıyla düzenlenmiştir. Ancak, son zamanlarda, bakanlıkta, toplantılarda ya da seyahatlerde görüştüğüm iş dünyası temsilcileri ya sözlü ya da yazılı olarak bildirilen şikayetlerden ve Bakanlığımıza ulaşan müracaatlardan bu hükmün kötü niyetli olarak istismar edildiği görülmektedir.

Yeni Türk Ticaret Kanunu Tasarısında mevcut Kanunun 711 inci maddesinin 3 üncü fıkrası metinden çıkarılmıştır. Dolayısıyla Tasarının aynen Kanunlaşması ile birlikte kötü niyetli kişiler tarafından amacı dışında da kullanılan bu hüküm yürürlükten kaldırılmış olacaktır.

Ancak, söz konusu Kanun Tasarısı Kanunlaşana kadar geçecek süre içerisinde bu konuda ortaya çıkabilecek muhtemel mağduriyetlerin önlenmesi amacıyla, ticaret ve sanayi dünyasına, özellikle mevcut yasal hak ve sorumlulukların tam anlamıyla kullanılabilmesi ile ilgili yeniden bir hatırlatma yapma ihtiyacı doğmuştur.

Keşidecinin (borçlunun) tek taraflı iradesi ile elde ettiği ödemeden men durumu hamilin (alacaklının) çekten doğan yasal haklarını kullanmasına engel değildir. Keşideci tarafından verilen ödememe talimatı nedeniyle çek bedelini tahsil edemeyen çek hamili, mahkemeye başvurarak çekle ilgili ihtiyatı haciz kararı alıp uygulatabilir, bedelinin ödenmemesinden dolayı icra takibine geçebilir.

3167 sayılı Çekle Ödemelerin Düzenlenmesi ve Çek Hamillerinin Korunması Hakkında Kanun'un “ Çek karşılığının ödenmemesi” başlıklı 5 maddesi,

“çekin ibrazında karşılığının tamamen ödenmemesi veya çek hamili tarafından kısmi ödemenin kabul edilmemesi halinde, ibraz tarihi ile ödememe nedeni çekin üzerine yazılır ve çek üzerine imzası alınarak hamiline geri verilir. Çekin ön ve arka yüzünün fotokopisi banka tarafından saklanır”

“Bankalara uygulanacak cezalar” başlıklı 15. Maddesi de,

“3, 4, 5, 7, 9 ve 11 inci maddeler ile 13 üncü maddenin birinci fıkrasında yazılı yükümlülükleri yerine getirmeyen bankalar hakkında üç yüz elli milyon liradan üç milyar liraya kadar ağır para cezasına hükmolunur. Yargılamada bankayı şube müdürü temsil eder.”

hükümlerini ihtiva etmektedir.

Bu çerçevede,

Sattığı mal veya hizmetin karşılığında çek alan ticaret erbabının, çekin borçlu tarafından düzenlendiğinin ispat ve tevsiki yönünde özellikle bazı hususlara dikkat etmesi gerekir.

•  çek alınırken, ödemenin ayrıca ‘çek alım bordrosuna' bağlanması ve çek alım bordrosuna çeki teslim edenin imzasının alınması,

•  çek hamillerinin, bankanın ödememe nedeninin, hesapta çek karşılığının bulunup bulunmadığı bilgisi ile birlikte çekin arkasına yazılmasını bankalardan talep etmesi,

önemli ve yararlıdır.

Bankanın çekin arkasına yazmaktan imtina etmesi veya keşidecinin “ödemeden men” gerekçesinin haksızlığı ya da hesapta para bulunmaması durumu, hamilin mahkemeye başvurması ile bankayı 3167 sayılı yasa hükümlerine aykırı hareketin ve keşideciyi karşılıksız çek düzenleme suçunun ” faili haline getirebilecektir.

Bu konuda, Bakanlık olarak daha önce yaptığımız girişimlerle Bankalar arasında uygulama birliğinin sağlanmasını ve ilgili mevzuatta gerekli değişikliklerin yapılmasını talep eden yazılarımız 4 Aralık 2007 tarihinde Türkiye Bankalar Birliği ve Adalet Bakanlığına gönderilmiştir. Bankalar Birliğinden alınan cevabi yazıdan durumun tüm banka genel merkezlerine iletildiği öğrenilmiştir. Ancak son zamanlarda şikayetlerin artması, uygulamada halen sorunların bulunduğunu göstermektedir.

Bu çerçevede Çek keşide eden ticaret erbabının bu tür uygulamalara tevessül etmemesi ve bankaların da ilgili mevzuat hükümlerini tam ve eksiksiz uygulaması hususu büyük önem arz etmektedir. Bilinmelidir ki, Türkiye bir hukuk devletidir ve herkes yasalara uymak zorundadır. Ve yine bilinmelidir ki, yasaları suistimal etme alışkanlığı, buna tevessül edenleri yakar.

Bu konu, iş dünyası için çok önemlidir. Konuyla ilgili bilgileri ve uyarıları birer mektup halinde TOBB Başkanı başta olmak üzere Türk iş camiasının temsilcisi olan oda ve borsa başkanlarına gönderdim ve bütün üyelerin konuyla ilgili bilgilendirilmesini istedim. Ayrıca, esnaf ve sanatkarın temsilcisi olan Türkiye Esnaf Sanatkarlar Konfederasyonu Başkanı ile federasyon başkanlarına ve 81 ilde bulunan Esnaf Sanatkarlar Odaları Birlikleri başkanlarına da benzer bir mektup göndererek, bütün üyelere bilgi verilmesini istedim.

Konuyla ilgili olarak, bakanlığımın www.sanayi.gov.tr adresinden de ayrıntılı bilgi alınabilir.”

Kamuoyuna saygı ile duyurulur.

Ek: Çekle Ödemelerin Düzenlenmesi Hakkında Kanunun ilgili hükümleri…  

3167 Sayılı Çekle Ödemelerin Düzenlenmesi ve Çek Hamillerinin Korunması Hakkında Kanunun ilgili 5,10,15 ve 16. Maddeleri:  

Çek karşılığının ödenmemesi:

Madde 5- (Değişik : 26/2/2003-4814/4 md.) Çekin ibrazında karşılığının tamamen ödenmemesi veya çek hamili tarafından kısmî ödemenin kabul edilmemesi halinde, ibraz tarihi ile ödememe nedeni çekin üzerine yazılır ve çek, üzerine imzası alınarak hamiline geri verilir; çekin ön ve arka yüzünün fotokopisi banka tarafından saklanır.

Bankanın sorumlu olduğu miktar :

Madde 10– (Değişik: 26/2/2003-4814/9 md.) Muhatap banka, süresinde ibraz edilen çekin karşılığının bulunmaması halinde her çek yaprağı için (28 Ocak 2008 den itibaren 435 YTL kadar ve kısmen karşılığının bulunması halinde ise bu miktarı her çek yaprağı için 435 YTL tamamlayacak biçimde ödeme yapmakla yükümlüdür. Bu husus, hesap sahibi ile muhatap banka arasında çek defterinin teslimi sırasında yapılmış olan dönülemeyecek bir gayri nakdî kredi sözleşmesi hükmündedir.

Bankalara uygulanacak cezalar:

Madde 15- (Değişik: 26/2/2003-4814/13 md.)  3, 4, 5, 7, 9 ve 11 inci maddeler ile 13 üncü maddenin birinci fıkrasında yazılı yükümlülükleri yerine getirmeyen bankalar hakkında üçyüzellimilyon liradan üçmilyar liraya kadar ağır para cezasına hükmolunur. Yargılamada bankayı şube müdürü temsil eder. 

Karşılıksız çek:

Madde 16– (Değişik: 26/2/2003-4814/14 md.) Üzerinde yazılı keşide tarihinden önce veya ibraz süresi içinde 4 üncü madde uyarınca ibraz edildiğinde, yeterli karşılığı bulunmaması nedeniyle kısmen de olsa ödenmeyen çeki keşide eden hesap sahipleri veya yetkili temsilcileri, kanunların ayrıca suç saydığı haller saklı kalmak üzere, çek bedeli tutarı kadar ağır para cezasıyla cezalandırılırlar. Ancak verilecek para cezası seksen milyar liradan fazla olamaz. Bu miktar, 1.3.1926 tarihli ve 765 sayılı Türk Ceza Kanununun ek 2 nci maddesine göre her yıl artırılır. Bu suçtan mükerrirlere, bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilir.

Bu suçun, organ veya temsilcisi tarafından tüzelkişi yararına işlenmesi halinde özel hukuk tüzelkişisi hakkında da birinci fıkra uyarınca para cezasına hükmolunur. Ayrıca yetkili temsilci tarafından yararına çek keşide edilen hesap sahibi gerçek kişi hakkında da bu fıkra hükmü uygulanır. Mahkeme, ayrıca işlenen suçun niteliğine göre bir yıl ile beş yıl arasında belirleyeceği bir süre için hesap sahiplerinin ve yetkili temsilcilerinin çek hesabı açtırmalarının yasaklanmasına karar verir. Yasaklanma kararı bütün bankalara duyurulmak üzere Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına bildirilir. Kısmen veya tamamen karşılıksız çıkan her çek yaprağı ayrı bir suç oluşturur.