FİZİKİ COĞRAFYA ÖZELLİKLERİ

1. KONUM ÖZELLİKLERİ

Erzurum ili Doğu Anadolu Bölgesi’nin kuzeydoğu kesiminde yer alan Erzurum-Kars Bölümü’nün batı yarısını o1uşturur. Çoruh, Fırat ve Aras havzalarının baş1angıç alanında 25.066 km2’lik alanıyla ülke topraklarının % 3.2’sini kaplayan il, 40 15’ ve 42 35’ doğu boylamlarıyla 40 57’ ve 39 10’ kuzey enlemleri arasında yer almaktadır.

Erzurum’u kuzeyden Rize’nin İkizdere ye Çam1ıhemşin; Artvin’in Yusufeli ve Ardanuç; batıdan Bayburt’un Merkez ilçe ve Aydıntepe; Erzincan’ın Tercan ve Otlukbeli; güneyden Bingöl’ün Yedisu ve Karlıova; Muş’un Varto, Bulanık ye Malazgirt; doğudan Kars’in Sarıkamış, Ağrı’nın Eleşkirt ve Tutak; Ardahan’ın Göle ilçeleri cevreler.

Topraklarının büyük bölümleri yüksek alanlardan o1uşan ili, kuzeyden Rize; batıdan Dumanlı, Mayram ve Kop güneyden Cemal ve Bingöl; doğudan Aras ve Allahuekber dağları lie Ardahan yaylası sınırlar.

Yaklaşık % 64’ ünü dağların kapladığı Erzurum topraklarının büyük çoğunluğu kültüre elverişlidir. İl topraklarının, % 20.l’i platolardan. % 12.2’si yaylalardan ve % 4 kadan da ovalardan oluşmaktadır. % 66’sı çayır ve. mera olarak kullanılan toprakların ancak % 19’unda bitkisel Uretim yapılmaktadır

FİZİKİ COĞRAFYA ÖZELLİKLERİ

ERZURUM'UN FİZİKİ ÖZELLİKLERİ

İlimiz dağlık bir bölgededir. Çepeçevre dağlarla çevrilidir. Yüzölçümünün %64 ü dağlık ,%20 plato ve %12'si yaylalardan ibarettir.

DAĞLARI

Dağların çoğu 3000 metreyi aşar. İl topraklarında Rize Dağları, Karasu - Aras Dağları, Mescit Dağları, Kargapazarı Dağları gibi sıradağlar yer alır. Başlıca yüksek dağları şunlardır; Bingöl Dağları (Dağkale Tepe 3193m), Karagöl Dağları ( Şakşak Tepe 3057m ), Palandöken Dağları ( Karakaya Tepe 3167m ), Şahvelet Dağları ( Kandil Tepe 2922m), Mescit Dağları ( Mescit Tepe 3239m ) , Naldöken Tepe( 3153m), Veli Baba Tepesi ( 3186m ) , Akbaba Dağı ( 3058m), Bozan Dağı ( 2924m ), Dumlu Dağı ( 3169m ), Çakmak Dağı ( 3063m ), Kargapazarı Dağları ( Baldırkanlı Tepe 3045 m).

Palandöken Dağları ile Bingöl Dağları arasında kalan Tekman yaylası, Doğu Anadolu'nun en yüksek yaylasıdır. Ortalama 2500m olup, en alçak yeri 1800 metredir. Yaylanın 30km2 'ye yakın bir ovalık kısmı vardır. Yüksek dağların zirveleri devamlı karlıdır.

OVALARI

Erzurum'da ovalar 2000 metreye yakındır. Başlıca 3 ovası vardır.

Erzurum Ovası, Pasinler Ovası,Hınıs Ovası

Erzurum Ovası; 520 km2 lik bir sahayı kaplar. Uzunluğu 50 km, genişliği 13 km 'dir. Denizden yüksekliği 1750 - 1900 metredir. Pasinler Ovası; Pasinler ilçesinin içinde bulunduğu ovadır. Uzunluğu 45 km, genişliği 12 km'dir. Yüzölçümü 420 km2'dir. Hınıs Ovasının yüzölçümü 170 km2'dir. Bu ovalara ilaveten Çoruh, Karasu, Aras, Oltu ve Tortum vadileri yer alır.

AKARSULARI

Yüksek irtifada olan Erzurum, senenin 150 günü karlarla kaplıdır. Yaz hariç diğer üç mevsimde yağış miktarı fazladır. Kar ve yağmur suları bir çok akarsuyu meydana getirir.

Karasu : Dumlu Dağın'n dan çıkar , Pasinler ve Erzurum ovalarını sulayıp, Erzincan'a girer. Erzincan'dan sonra Keban yakınında Murat suyu ile birleşerek Fırat'ın yukarı kolunu teşkil eder.
Çoruh Irmağı : Erzurum Mescit Dağlarından çıkarak İspir ve Çamlıkaya'dan sonra Artvin'e ulaşır.

Aras Irmağı : Bingöl Dağlarından çıkarak Pasinler ve Horasan ilçelerini sular , Kars'a girer. Ruslarla hududumuzu teşkil eder.

Oltu Çayı : Kargapazarı Dağlarından çıkan bir kol Oltu'dan geçip, Allahuekber Dağından Çıkan ikinci kol ile Şenkaya'da birleşir. Artvin'e girip Çoruh Irmağına katılır.

Tortum Çayı : Mescit Dağlarından çıkar, Tortum derelerini toplar ve Tortum Gölüne dökülür. Tortum Çağlayanı ile akarsu Artvin'de Oltu Çayı ile birleşir. Hınıs Çayı: Bingöl Dağlarından çıkar. Tekman Yaylasının sularını toplayıp, Hınıs ovasının ortasından geçerek Erzurum'u terkeder.

Erzurum , Doğu Anadolu'nun su taksim noktasıdır.

GÖLLER

Erzurum ilinin sadece bir gölü vardır. Tortum Çayının güzergahı, Kemerli Dağdan bir toprak kayması ile tıkanarak tortum gölü meydan gelmiştir. Tortum Çayının suları 50 m yükseklikteki Tortum Şelalesinden inerek yoluna devam eder. Tortum Çağlayanı Türkiye'nin en yüksek çağlayanıdır. Tortum Gölünden hidroelektrik santralle elektrik istihsal edilmektedir.

İKLİM VERİLERİ

Sıcaklık: Erzurum'da yıllık sıcaklık ortalaması 5-90C en sıcak ay Ağustos en yüksek sıcaklık ortalaması 190C dir Yıllık sıcaklık ortalaması 11~5 C dir. Yapılan istatistiklere göre Temmuz ayında en yüksek sıcaklık ortalama 26oC Ağustos en yüksek sıcaklık ortalaması 260 C dir.

Uç değerler;En yüksek sıcaklık 4. 8 1935 tarihinde 340C en düşük sıcaklık 13.1.1940 tarihinde ~3QO c~ olarak kaydedilmiştir.

300C. ve üstündeki tropikal günlerin sayısı 8,5 dur. 25-30~ C. arasındaki yaz günlerinin sayısı 55.3'tür. Bu günler Temmuz-Ağustos aylarındadır. Ortalama güneşlenme süresi(yıllık) 7. 15 saattir.

Toprak üstü ortalama sıcaklık 50C 204.4 gün toprak üstü ortalama sıcaklık 100C 149.2 gündür.

Donlu günler ortalaması 156.6 dır. aralık ve ocak ayları bütünü ile donlu günler geçmektedir. Şiddetli donlu günleri, Kasım, Aralık, Ocak, Şubat, Mart aylarında devam etmektedir. O~ ve altındaki en erken donlu gün Ekim sonunda başlar, Mayıs ortalarında biter.
Erzurum'da şiddetli ve uzun bir kış mevsimi hüküm sürmektedir.

Basınç: Erzurum'da en yüksek basınç 587.8 mm. Ortalama basınç 607 mm. Olup, basıncın düşük olduğu görülmektedir. yükseklere çıkıldıkça havakürenin kalınlığı ve yoğunluğu azalmaktadır.

Rüzgar: Bölge ekseriyetle Sibirya antisiklonu ve Basra siklonu etkisi altındadır. Kış aylarında Sibirya antisiklonunun etkisinde bulunmaktadır. Rüzgar SE (Kesişleme) SW(Lodos) 5 (Kıble) yönlerindendir.

Ilkbaharda Sibirya antisiklonunun etkisi yavaş yavaş azalmaya başlar, kararsız bir rüzgar ve sıcaklık hüküm sürer, Mayıs sonlarından itibaren kararsız hallerde ortadan kalkar. Yaz mevsiminde Asya'da geçici olarak teşekkül eden termal siklon merkezinin etkisi altındadır. Rüzgarlar "Güneydosu", (Poyraz) ve "Yıldız" yönlerindedir. Sonbaharda Basra Termal Siklonun etkisi altındadır. Rüzgarlar "Kesişleme" ve "Kıble" yönlerindedir.

Nem: Nisbi nem ortalaması % 61 dir. Kenti etkileyen basınç merkezlerinin sık sık değişmesi, sıcaklığın fazla düşük olması nedeniyle nem aynı seviyede kalabilmektedir.

Su: Kar en erken 20 Ekim'de yağmaya başlar 15 Mayıs'a kadar devam eder Yıllık toplam yağış 452. 8, yağışlı gün sayısı 120. 4 tür.

Merkez ilçede yılın 79. 7 günü açık 200. 8 günü bulutlu 84. 7 günü ise kapalı geçmektedir. Kar yağışlı günler sayısının 50. 1 olduğu Erzurum Il Merkezinde yılın 113. 6 günü karla kapalı kalmaktadır. Yine merkez ilçede 15. 9 günün sisli 7, 5 günün dolulu, 41, 5 günün ise kırağılı geçtiği belirlenmiştir.